Την επιστροφή του «θησαυρού των Ναζί» στους νόμιμους ιδιοκτήτες τους

 Μία ημέρα μετά την αποκάλυψη ότι εκατοντάδες έργα μεγάλων ζωγράφων, ορισμένα εκ των οποίων ανήκαν σε Εβραίους της Γερμανίας και είχαν λεηλατηθεί από τους Ναζί, βρέθηκαν σε ένα διαμέρισμα γεμάτο με ακαθαρσίες, το μυστήριο βαθαίνει καθώς η κυβέρνηση παραδέχτηκε ότι γνώριζε εδώ και μήνες την υπόθεση αυτή.

Στο μεταξύ, την επιστροφή όλων των κλεμμένων έργων τέχνης στους νόμιμους ιδιοκτήτες τους ή στους απογόνους τους ζήτησε το Συμβούλιο Υλικών Διεκδικήσεων των Εβραίων κατά της Γερμανίας.

«Η περίπτωση αυτή δείχνει την έκταση που είχε η οργανωμένη λεηλασία (σ.σ. των Ναζί) στα μουσεία και τις ιδιωτικές συλλογές», δήλωσε ο εκπρόσωπος της οργάνωσης, Ρούντιγκερ Μάλο, σημειώνοντας ότι οι ιδιώτες συλλέκτες ήταν, στη μεγάλη πλειονότητά τους, Εβραίοι.

«Ζητούμε να επιστραφούν οι πίνακες στους αρχικούς ιδιοκτήτες τους. Δεν γίνεται, όπως στην υπόθεση αυτή, να συνεχιστεί αυτή η κατάσταση που ισοδυναμεί ηθικά με απόκρυψη κλεμμένων αγαθών», τόνισε.

Ο Μάλο επέκρινε επίσης την έλλειψη διαφάνειας στην υπόθεση, επισημαίνοντας ότι είναι μια συνηθισμένη αντίδραση όταν πρόκειται για κλεμμένα έργα τέχνης τα οποία, για ορισμένες οικογένειες Εβραίων, είναι ο τελευταίος κρίκος που τις συνδέει με τους συγγενείς τους που χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα.

Η Γερμανία έχει επικριθεί και στο παρελθόν ότι η διαδικασία επιστροφής των κλεμμένων που τηρεί είναι υπερβολικά περίπλοκη και δεν χρηματοδοτείται επαρκώς.

Στο σπίτι του 80χρονου Κορνήλιος Γκέρλιτ στο Μόναχο βρέθηκαν 1.500 πίνακες η αξία των οποίων, σύμφωνα με το περιοδικό Focus, ξεπερνά το 1 δισεκατομμύριο ευρώ. Ο ίδιος ο Γκέρλιτ ζούσε πουλώντας περιστασιακά τα έργα αυτά και στον τραπεζικό λογαριασμό του είχε περίπου μισό εκατομμύριο ευρώ. 

Ο πατέρας του, ο Χίλντεμπραντ Γκέρλιτ, ξεκίνησε από τη δεκαετία του 1920 να συλλέγει έργα μοντέρνας τέχνης, τα οποία αργότερα οι Ναζί χαρακτήρισαν "εκφυλισμένα" και τα απέσυραν από τα κρατικά μουσεία.

Ωστόσο, ο υπουργός Προπαγάνδας του Ράιχ, ο Γιόζεφ Γκέμπελς, στρατολόγησε τον Χίλντεμπραντ για να πουλάει αυτά τα έργα στο εξωτερικό και να γεμίζει με τα κέρδη τα κρατικά ταμεία.

Ο Γκέρλιτ αγόρασε ορισμένα για τον εαυτό του ενώ πήρε και μερικά από απελπισμένους Εβραίους που υποχρεώνονταν να τα πουλήσουν.

Μετά τον πόλεμο ο Χίλντεμπραντ έπεισε τους Αμερικανούς ότι ήταν και ο ίδιος θύμα των Ναζί, επειδή η γιαγιά του ήταν Εβραία. Συνέχισε να εργάζεται ως έμπορος έργων τέχνης και πέθανε σε τροχαίο δυστύχημα το 1956.

Οίκοι δημοπρασιών στη Βέρνη της Ελβετίας και στην Κολωνία που πούλησαν ορισμένους από τους πίνακες που είχε στην κατοχή του ο Κορνήλιος ανέφεραν ότι ο Χίλντεμπραντ ήταν γνωστός έμπορος.

Ο Καρλ Σαξ Φέντερσεν, δικηγόρος του οίκου Lempertz της Κολωνίας, που πούλησε ένα έργο του Γερμανού εξπρεσιονιστή Μαξ Μπέκμαν -ένα παστέλ που εικονίζει έναν θηριοδαμαστή- είπε ότι «επρόκειτο για μια απολύτως φυσιολογική υπόθεση».

«Ένας ηλικιωμένος κύριος επικοινώνησε με το γραφείο μας στο Μόναχο και πρόσφερε έναν Μπέκμαν (. . .) υπήρχε ένα αίτημα επιστροφής (του έργου στους ιδιοκτήτες του), το οποίο αντιμετωπίσαμε και βρήκαμε μια λύση πριν από τη δημοπρασία», είπε.

Διαπιστώθηκε ότι ο πίνακας είχε αγοραστεί από έναν Εβραίο ο οποίος πιεζόταν να τον πουλήσει. Μετά τη δημοπρασία ο Κορνήλιος έδωσε ένα ποσοστό από τα 864.000 ευρώ που πήρε στους κληρονόμους του αρχικού ιδιοκτήτη.

Η γκαλερί Kornfeld, στη Βέρνη της Ελβετίας, όπου ο Γκέρλιτ πούλησε ορισμένες γκραβούρες έναντι 38.250 ελβετικών φράγκων το 1990, ανέφερε σε ανακοίνωσή της ότι ο Χίλντεμπραντ είχε αγοράσει πολύ φτηνά αυτά τα έργα το 1938 από μια κρατική συλλογή έργων τέχνης.

«Ο Κορνήλιος Γκέρλιτ κληρονόμησε τα έργα μετά το θάνατο της μητέρας του, Χελένε. Επί της ουσίας πρόκειται για μια περίπτωση αδήλωτης κληρονομιάς», σημείωσε.

Η γκαλερί υποστηρίζει ότι θα πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ των κλεμμένων έργων και εκείνων της "εκφυλισμένης τέχνης" που ανήκαν σε δημόσιες συλλογές και τα οποία μπορούν ελεύθερα να αποτελέσουν αντικείμενο αγοραπωλησίας.

Οι γερμανικές αρχές πάντως παραδέχτηκαν ότι ερευνούν επί μήνες αυτήν την υπόθεση, όμως τηρούσαν σιγή ιχθύος και είχαν αναθέσει την έρευνα στην Εισαγγελία της πόλης Άουγκσμπουργκ, η οποία πρόκειται την Τρίτη να κάνει τις επίσημες ανακοινώσεις για το θέμα.

Στη συνέντευξη θα μιλήσει και η ιστορικός τέχνης Μάικε Χόφμαν, που είναι ειδικευμένη στις κλοπές έργων τέχνης από τους Ναζί και η οποία συνεργάζεται με την Εισαγγελία 

«Η κυβέρνηση γνώριζε την υπόθεση επί πολλούς μήνες», είπε χαρακτηριστικά ο εκπρόσωπος της καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ, Στέφεν Ζάιμπερτ.

«Πιστεύω ότι είναι η μεγαλύτερη ανακάλυψη κλεμμένων πινάκων από θύματα του Ολοκαυτώματος εδώ και πολλά χρόνια», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Τζούλιαν Ράντκλιφ, ο πρόεδρος του Αρχείου Χαμένων Έργων Τέχνης που εδρεύει στο Λονδίνο. Ο Ράντκλιφ πάντως δεν έχει στη διάθεσή του κάποιον κατάλογο των έργων που βρέθηκαν στο Μόναχο.

Το Focus υπολόγισε ότι η συνολική αξία των 1.500 σκίτσων, προσχεδίων και πινάκων ξεπερνά το 1 εκατομμύριο ευρώ, όμως μια ειδικός σε έργα τέχνης που έχει ασχοληθεί με την υπόθεση έκρινε ότι είναι αδύνατον να γίνει κάποια εκτίμηση επί του παρόντος.

Η κυβέρνηση βοήθησε στην έρευνα αναθέτοντας σε ειδικούς σε θέματα "εκφυλισμένης τέχνης" (σ.σ. έργα των καλλιτεχνών που είχαν διωχθεί από το ναζιστικό καθεστώς) και στις κλοπές έργων τέχνης από τους Ναζί να συνεργαστούν με τις Αρχές, εξήγησε ο Ζάιμπερτ. 

Ο εκπρόσωπος είπε όμως ότι αγνοεί «εάν έχει κατατεθεί κάποιο αίτημα για επιστροφή των έργων στους αρχικούς ιδιοκτήτες τους».

Το υπουργείο Οικονομικών στο οποίο υπάγονται τα τελωνεία -υπάλληλοι των οποίων εντόπισαν τους πίνακες-αρνήθηκε να κάνει οποιοδήποτε σχόλιο, παραπέμποντας τους δημοσιογράφους στις δικαστικές αρχές.

Πώς βρέθηκαν οι πίνακες

Οι συνθήκες κάτω από τις οποίες βρέθηκαν τα έργα ήταν πραγματικά απίστευτες.

Την άνοιξη του 2011 τελωνειακοί βρήκαν τα σχέδια και τους πίνακες, οι περισσότεροι από τους οποίους θεωρούνταν χαμένοι για πάντα, σε ένα διαμέρισμα γεμάτο με σκουπίδια και κονσέρβες, πολλές από τις οποίες είχαν λήξει εδώ και 30 χρόνια.

«Οι συνθήκες (αποθήκευσης) ήταν καταστροφικές για τα έργα τέχνης», δήλωσε ένας από τους αυτόπτες μάρτυρες που ζήτησε να τηρηθεί η ανωνυμία του. 

«Δεν έκανε υπερβολική ζέστη μέσα στο διαμέρισμα, όμως τα έργα χρειάζονται συγκεκριμένη υγρασία, όχι ξηρή ατμόσφαιρα και όχι υπερβολικό κρύο». Παρ' όλα αυτά οι πίνακες «δεν είχαν υποστεί σοβαρή ζημιά», πρόσθεσε.

Σύμφωνα με το γερμανικό περιοδικό, τουλάχιστον 300 από αυτούς τους πίνακες περιλαμβάνονται στον κατάλογο των έργων που κατασχέθηκαν από τους Ναζί επειδή ήταν αντικείμενα "εκφυλισμένης τέχνης" ενώ για άλλους 200 έχουν κατατεθεί επίσημα αιτήματα αναζήτησής τους.

Να σημειωθεί πάντως ότι, σε αντίθεση με τα μουσεία, οι ιδιώτες που κληρονόμησαν έργα τέχνης δεν καλύπτονται από τη Συμφωνία της Ουάσινγκτον για την επιστροφή των έργων που κλάπηκαν από Εβραίους.

 

 

 

 

tanea