Οι βαλκανικές χώρες δεν είναι πλούσιες από άποψη πηγών ενέργειας. Οι εκμεταλλεύσιμες μέχρι τώρα πηγές ορυκτών καυσίμων, όπως πετρέλαιο και φυσικό αέριο είναι ελάχιστες, και μεγάλο μέρος της ανάγκης για τα καύσιμα αυτά, καλύπτεται με εισαγωγές.

 

Η γεωγραφική θέση των βαλκανικών χωρών από την άλλη είναι ευνοϊκές για τη μεταφορά των πηγών ενέργειας της Κασπίας, Κεντρικής Ασίας και Μέσης Ανατολής στην Ευρώπη από εναλλακτικούς δρόμους.

 

Αυτό εκμεταλλεύεται η Τουρκία, λόγω της γεωγραφικής θέσης της, και πιέζει για δημιουργία αγωγών που θα διέρχονται από το έδαφός της. Οι προσπάθειές της να συμφωνήσει με τις πετρελαϊκές εταιρίες που θα ανορύξουν το αέριο της Κύπρου, ώστε να περάσουν οι αγωγοί από το έδαφός της είναι γνωστές. Παραλλήλως, δεν εγκατέλειψε την ιδέα κατασκευής του Nabucco, παρά το ότι οι ποσότητες που θα μετέφερε δεν θεωρούνται επαρκείς.

 

Είναι αξιοσημείωτες οι πληροφορίες που ανέσυρα από το τουρκικό κρατικό πρακτορείο ειδήσεων, για την ενεργειακή κατάσταση στα Βαλκάνια και την προσπάθεια της Τουρκίας να παίξει σημαίνοντα ρόλο στην διαμετακόμιση της ενέργειας.

 

Τα επιβεβαιωμένα αποθέματα πετρελαίου σε δέκα βαλκανικές χώρες είναι περίπου 981 εκατ. βαρέλια. Το 61% των αποθεμάτων είναι στη Ρουμανία, το 20% στην Αλβανία, το 8% στην Κροατία και το υπόλοιπο σε άλλες χώρες.

 

Τα επιβεβαιωμένα αποθέματα φυσικού αερίου στα Βαλκάνια είναι περίπου 156.1 εκατ. κυβικά μέτρα. Το 40% των αποθεμάτων βρίσκονται στη Ρουμανία, το 31 % στη Σερβία, το 23 στην Κροατία και το υπόλοιπο σε άλλες χώρες. Η Ρουμανία είναι η πλουσιότερη χώρα από άποψη πηγών ενέργειας στην περιοχή των Βαλκανίων και η χώρα με τους περισσότερους αγωγούς.

 

Στο Μαυροβούνιο, τα Σκόπια και το Κοσσυφοπέδιο δεν υπάρχουν ούτε πετρέλαιο ούτε φυσικό αέριο. Κατά την εποχή της πρώην Γιουγκοσλαβίας μόνο η Σερβία, Κροατία και Σλοβενία είχαν αναπτύξει εικονικά το δίκτυο αγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Μαζί με αυτά ορισμένα σχέδια αγωγών φυσικού αερίου που προβλέπεται να υλοποιηθούν, προμηνύουν τη διάδοση της χρήσης του φυσικού αερίου στα Βαλκάνια.

 

Η ένταση που υπάρχει ανάμεσα σε Ρωσία και Ουκρανία το τελευταίο διάστημα, ώθησε διάφορες βαλκανικές χώρες να αναζητήσουν πιο αποφασιστικά εναλλακτικές πηγές ενέργειας. Εκτός από την Αλβανία, όλες οι υπόλοιπες χώρες έχουν διασύνδεση φυσικού αερίου με τη Ρωσία, η οποία τις προμηθεύει φυσικό αέριο μέσω ενός αγωγού που συνδέει την Ουγγαρία με τη Ρωσία και μέσω ενός άλλου που φτάνει από τη Ρωσία σε Ουκρανία, Μολδαβία, Ρουμανία και Βουλγαρία και από εκεί στην Τουρκία, Σκόπια και Ελλάδα.

 

Με τα γεγονότα της Ουκρανίας, ορισμένες βαλκανικές χώρες άρχισαν να ανησυχούν για μη προμήθεια αρκετού φυσικού αερίου κατά τον χειμώνα. Μακροπρόθεσμα σχεδόν όλες οι βαλκανικές χώρες ελπίζουν να ωφεληθούν από το φυσικό αέριο της Κασπίας, Κεντρικής Ασίας και Μέσης Ανατολής. Εν τω μεταξύ υπάρχουν δύο διεθνή σχέδια αγωγών που ενδιαφέρουν άμεσα τις βαλκανικές χώρες. Τα σχέδια αυτά είναι το Nabucco και το σχέδιο South Stream.

 

Το σχέδιο Nabucco προβλήθηκε ως εναλλακτικός προορισμός εξαγωγής φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, που δεν θα είναι υπό τον έλεγχο της Ρωσίας. Όμως επειδή δεν εξασφαλίστηκε αρκετό φυσικό αέριο, ανεστάλη η υλοποίηση του. Οι Τούρκοι υποστηρίζουν ότι η κρίση της Ουκρανίας έφερε πάλι στην επικαιρότητα το συγκεκριμένο σχέδιο  και ότι υπήρξε αίτημα της ΕΕ προς το Ιράν να εξασφαλίσει φυσικό αέριο για τον αγωγό Nabucco. Ομολογώ, πως τέτοια είδηση δεν πρόσεξα δημοσιευμένη.

 

Η Ρωσία βεβαίως, προσπαθεί να διατηρήσει το μονοπώλιο εξαγωγής φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, συνεχίζει τις εργασίες πάνω στο σχέδιο South Stream. Ο αγωγός αυτός -που προγραμματίζεται να περάσει από τις βαλκανικές χώρες-, χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα εξαιτίας των πιέσεων των Βρυξελλών. Η Βουλγαρία έχει ήδη αναστείλει το έργο κατασκευής του αγωγού μετά τις πιέσεις των Βρυξελλών.

 

Αποτελεί σημαντική επιλογή και το σχέδιο αγωγού φυσικού αερίου (TAP) που προβλέπει τη μεταφορά φυσικού αερίου από την Κασπία στη Ευρώπη, μέσω Αλβανίας, Ελλάδας και Ιταλίας. Όμως η τύχη των σχεδίων αγωγών φυσικού αερίου θα εξαρτάται από την πορεία των σχέσεων ανάμεσα σε Μόσχα και Βρυξέλλες.